Maatschappen en de nieuwe meerwaardebelasting in de praktijk

Wat is de meerwaardebelasting?

Een meerwaarde ontstaat wanneer een financieel actief wordt verkocht tegen een hogere prijs dan de aankoopwaarde. Het verschil tussen beide wordt belast.

Belangrijk: de belasting is enkel verschuldigd wanneer er sprake is van een eigendomsoverdracht “onder bezwarende titel”. Met andere woorden: een verkoop, ruil of andere overdracht waarvoor een vergoeding wordt betaald. Schenkingen of erfenissen vallen buiten het toepassingsgebied, omdat daar geen prijs tegenover staat.

Ook een uitonverdeeldheidtreding kan fiscaal als een overdracht onder bezwarende titel worden beschouwd en dus aanleiding geven tot meerwaardebelasting. Voor erfgenamen onderling geldt er weliswaar een wettelijke vrijstelling wanneer de uitonverdeeldheidtreding binnen de drie jaar na een overlijden plaatsvindt. Gebeurt die verdeling later, dan kan er in principe wél meerwaardebelasting verschuldigd zijn.

Voor een uitgebreid overzicht van de tarieven, het toepassingsgebied en de uitzonderingen verwijzen we graag naar ons eerder gepubliceerde artikel rond de meerwaardebelasting.

De maatschap onder de loep

De maatschap (zonder rechtspersoonlijkheid) is een veelgebruikt instrument om vermogen binnen de familie te beheren. Ouders brengen bijvoorbeeld hun effectenportefeuille in een maatschap in en schenken vervolgens de deelbewijzen van de maatschap aan hun kinderen, terwijl ze zelf de beheers- en/of beschikkingsrechten behouden via het zaakvoerderschap.

Ook maatschappen ontsnappen echter niet aan de impact van de nieuwe meerwaardebelasting.

Hieronder bekijken we drie scenario's die de meerwaardebelasting kunnen triggeren:

• de inbreng van activa in de maatschap;

• verrichtingen tijdens de duur van de maatschap;

• de ontbinding van de maatschap.

1. Inbreng in de maatschap

Wanneer een natuurlijke persoon financiële activa in een maatschap inbrengt en daarvoor deelbewijzen ontvangt, ontstaat er in principe een overdracht tegen vergoeding. Dat kan aanleiding geven tot een belastbare meerwaarde.

Toch zijn er enkele belangrijke uitzonderingen waarbij geen meerwaardebelasting verschuldigd is.

Geen effectieve eigendomsoverdracht

Wanneer er economisch gezien geen eigendomsoverdracht plaatsvindt, is er geen belastbare meerwaarde.

Denk bijvoorbeeld aan twee echtgenoten die elk voor 50% eigenaar zijn van een effectenportefeuille, deze samen inbrengen in een maatschap en vervolgens elk 50% van de deelbewijzen ontvangen.

Inbreng zonder uitgifte van nieuwe deelbewijzen

Stel dat een moeder en haar kind elk de helft van de deelbewijzen van een maatschap bezitten. Wanneer de moeder later een effectenportefeuille inbrengt zonder dat nieuwe deelbewijzen worden uitgegeven, is er wel een overdracht maar niet onder bezwarende titel.

In de praktijk gaat het immers om een onrechtstreekse schenking ten voordele van het kind.

Inbreng van aandelen

De inbreng van aandelen zelf is wettelijk vrijgesteld van meerwaardebelasting.

De concrete fiscale gevolgen hangen dus sterk af van de manier waarop de inbreng juridisch wordt vormgegeven.

2. Verrichtingen via de maatschap

Tijdens haar bestaan beheert de maatschap het ingebrachte familiale vermogen. Belangrijk daarbij is dat de maatschap zelf geen belastingplichtige is. Ze is fiscaal transparant. Dat betekent dat alle verrichtingen fiscaal worden toegerekend aan de vennoten.

Bij heel wat verrichtingen moet voortaan rekening gehouden worden met de meerwaardebelasting. Zo valt de overdracht onder bezwarende titel van financiële activa binnen een maatschap onder het toepassingsgebied van de meerwaardebelasting. Denk bijvoorbeeld aan de verkoop van beursgenoteerde effecten uit een portefeuille die door de maatschap wordt aangehouden. Hetzelfde geldt voor de verkoop en cours de route van deelbewijzen uitgegeven door de maatschap zelf, aldus de Minister.  

Een effectieve meerwaardeheffing veronderstelt wel dat een meerwaarde wordt gerealiseerd doordat

1. een bestanddeel het vermogen verlaat, en

2. een ander bestanddeel met een hogere waarde wordt verkregen.

Wanneer de maatschap een dergelijke meerwaarde realiseert, zal die belastbaar zijn in hoofde van de vennoten.

3. Ontbinding van de maatschap

Ook bij de ontbinding van een maatschap is voorzichtigheid geboden.

Wanneer de activa geheel of gedeeltelijk worden verdeeld onder de vennoten, kan de fiscus dit beschouwen als een overdracht onder bezwarende titel. Daardoor kan opnieuw meerwaardebelasting verschuldigd zijn, zelfs wanneer er geen verkoop plaatsvindt en er geen geld wordt ontvangen.

Wordt bijvoorbeeld een effectenportefeuille die eerder in de maatschap werd ingebracht verdeeld onder de verschillende vennoten, dan kan die verdeling in principe aanleiding geven tot meerwaardebelasting.

Een mogelijke manier om dit te vermijden, is de effectenportefeuille na de ontbinding in onverdeeldheid aan te houden tussen de vennoten, zonder effectieve verdeling. Of dat in de praktijk wenselijk is, hangt uiteraard af van de concrete familiale en vermogensrechtelijke situatie.

Conclusie

Gebruik je vandaag een maatschap in het kader van familiale vermogensplanning? Dan is het belangrijk om niet alleen de bestaande structuur te laten evalueren, maar ook toekomstige verrichtingen en een eventuele ontbinding tijdig te analyseren.

Een voorafgaande analyse kan onverwachte fiscale gevolgen vermijden en ervoor zorgen dat je vermogensplanning afgestemd blijft op de nieuwe regelgeving.